Stichting Edese Schaapskudde

Duizenden schapen
Rond 1900 liepen enige duizenden schapen van de geërfden van de Buurt Ede-Veldhuizen op de heide rond Ede. De geërfden waren degenen die in Ede of in de wijk Veldhuizen een huis met een erf hadden of over een stuk grond beschikten van tenminste één hectare groot. Het was een gesloten landbouwkundig systeem waarbij schapen werden gehouden in zogenaamde potstallen en de mest werd gebruikt voor de landbouwgronden. Met de opkomst van de kunstmest verdween de basis van het landbouwkundig systeem en het houden van schapen was dus niet meer noodzakelijk.
Na de Tweede Wereldoorlog was het Veluws Heideschaap dan ook nagenoeg uitgestorven. Begin jaren vijftig werd besloten om het Veluws Heideschaap weer te introduceren op de heide rond Ede.
Hiervoor werd in 1953 de Stichting Edese Schaapskudde opgericht met als voorzitter de oud-burgemeester. Na het overlijden van oud-burgemeester Van Dijke nam de toen zittende burgemeester Blanken de functie over. Vervolgens burgemeester Robbertsen die op zijn beurt weer werd opgevolgd door burgemeester Van de Knaap die in 2010 besloot afstand te doen van het voorzitterschap om hiermee belangenverstrengeling te voorkomen en het voorzitterschap overgaf aan de heer G. van Veldhuizen.

De doelstellingen volgens de statuten van de stichting zijn:
• Het in stand houden en beheren van een of meer schapen van het oude schapenras genaamd het Veluws Ongehoornde Heideschaap;
• Een doelgericht beheer van de heideterreinen of andere natuurgebieden;
• De instandhouding van cultuurhistorische waarden;
• Het -waar mogelijk- vervullen van een recreatieve functie;
• En voorts al hetgeen dat met een en ander rechtstreeks of zijdelings verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn, alles in de ruimte zin des woords.

Kippenhok wordt schaapskooi
In 1954 werd met groot onthaal de kudde ontvangen. De burgemeester, evenals militaire en andere burgerlijke overheden waren van heinde en verre gekomen om de herder met zijn schapen te verwelkomen. Een kooi was voorhanden omdat de familie Kramer, die de kooi tegenover de Herberg Zuid Ginkel gebruikte als kippenhok, bereid was deze af te staan.
Twee jaar later werd er nog een kooi in gebruik genomen en wel op de Edese Heide. Deze kooi werd geopend door de Commissaris der Koningin van de Provincie Gelderland. Zelfs het bioscoopjournaal van Polygoon was daarbij aanwezig. De kooien zijn van het zogenaamde Utrechtse Salland-type. Kenmerkend voor dit type zijn de afgeschuinde hoeken aan de uiteinden. Deze zorgen ervoor dat er geen schapen bekneld kunnen raken

Eerste schaapscheerdersfeest
Met subsidies van de overheid kom je wel ver, maar niet ver genoeg. Er moesten dus andere geldbronnen worden gezocht zoals bijvoorbeeld donateurs. Ook werden er bedelacties gehouden als "Hooi voor de kooi" of "Een tientje voor de kudde". Om geld te werven heb je vooral publiciteit nodig. Besloten werd dan ook om jaarlijks een schaapscheerderfeest en een schapenmarkt te organiseren. Volgens oude traditie werden de schapen geschoren door een aantal vrijwilligers met de handschaar. Na afloop kregen de scheerders de traditionele scheerdersmaaltijd, bereid volgens een oud culinair recept. De maaltijd bestond uit: Gekookte aardappels met zoute vis en als toetje rijst met bruine suiker.

Schapenmarkt bij de Oude Kerk
Daarnaast was er de jaarlijkse schapenmarkt. Deze werd gehouden bij de Oude Kerk in het centrum van Ede. In de jaren vijftig ging de herder met zijn schapen lopend vanaf de heide naar de markt. Dit was toen ook al een riskante onderneming. Er was weliswaar nog niet zo veel verkeer als tegenwoordig, maar schapen blijven onberekenbaar.
Zo gebeurde het eens dat de herder met zijn schapen op zijn tocht naar Ede langs de woning van de burgemeester kwam. De schapen konden geen weerstand bieden aan de lekkernijen in de tuin en deden zich derhalve tegoed aan al die lekkere hapjes.
Sindsdien worden de schapen met een vrachtwagen naar de schapenmarkt vervoerd.
Om diervriendelijke redenen is deze schapenmarkt enkele jaren geleden afgeschaft.

Oudste kudde Veluwse schapen
Van alle bestaande kuddes met het Veluws ongehoornde heideschaap is de kudde van Ede de oudste. Thans heeft de stichting twee kuddes in exploitatie. De herders zijn broers en dat is een unicum in Nederland. Het zijn Aart en Henk van den Brandhof, zoons van een vader die ook jarenlang herder is geweest.

Veel veranderd
In vijftig jaar is veel veranderd. Wet- en regelgeving stellen steeds meer en hogere eisen om een schaapskudde in stand te houden. Beheer- en computersystemen zijn tegenwoordig nodig om een en ander te verwezenlijken.